Türkiye’de özel sektörün borçlarındaki artış tehlikeli bir noktaya gelmiş durumda. Şirketlerin döviz borçlarındaki artış son bir yılda yüzde 73,5 oranında oldu. Yılın ilk çeyreğinde şirketlere ait döviz borcu 73 milyar 752 milyon dolara ulaştı. 2007 yılında GSYİH’nın (Gayri Safi Yurt İçi Hasıla) 650 milyar dolar olarak belirlendiği düşünüldüğünde şirketlerin borç miktarının boyutu daha net bir şekilde ortaya çıkıyor. Bütçe açığı ve ticaret açığından daha büyük bir orana denk düşen borç düzeyine karşı Merkez Bankası da farklı şekillerde uyarıyor. Kurdaki ani bir değişim sonucunda şirketlerin borçlarının katlanarak artacak olması ile birçok iflasın gündeme gelebileceği üzerinde duruluyor. İSO'nun açıkladığı ikinci 500 şirketin karlarının sanal olduğu ve kambiyo kuruna bağlı kazançlara sahip oldukları gerçeği ile birlikte ele alındığında sanayi şirketlerinin hassas bir noktada durduğu görülüyor.
Merkez Bankası uyarıyor
Merkez Bankası Başkanı Durmuş Yılmaz, birçok konuşmasında özel sektörün borçlarının ulaştığı boyuta değinirken, banka konuya ilişkin bir çalışma başlattı.
Yılmaz bu konuda sık sık şirketleri uyararak dövizle geliri olmayanların dövizle borçlanmaması gerektiğini öğütlüyor.
Banka, üzerinde çalıştığı reel sektörün döviz yükümlülüklerine ilişkin anket çalışmasına devam ederken, bir yandan da yıllık olarak yayımladığı bazı verileri daha sık ve güncel yayımlamaya karar verdi. Anket çalışması aynı zamanda IMF’ye verilen taahhüt çerçevesinde reel sektörün döviz varlıklarının ölçülmesi ve de borç durumunu anlamaya yönelik olarak gerçekleştiriliyor.
"Finansal kesim dışındaki firmaların döviz varlık ve yükümlülükleri" başlığı altında yapılan çalışmaya göre reel sektörün 2008 yılının ilk çeyreğinde döviz varlıkları 80 milyar 832 milyon dolar, yükümlülükleri ise 154 milyar 584 milyon dolar oldu. Net döviz pozisyonu açığı ise 73 milyar 752 milyon dolara çıktı. Bu açık 2007 yılının ilk çeyreğinde 42 milyar 513 milyon dolardı. Yıllık artış yüzde 73 oldu.
3 ayda bir verileri yayınlayacak
Banka özel sektörün kur riskine ilişkin yıllık olarak yayımladığı verileri, daha güncel yayımlamaya karar verdi. Finansal kesim dışındaki firmaların döviz varlık ve yükümlülüklerine ilişkin veriler bundan sonra üç ayda bir yayımlanacak.
Elde edilen verilere göre yurtiçi bankalardan döviz kredisi olarak alınan kredilerin kısa vadeli olması dikkat çekiyor. Açıklanan verilere göre yurtiçindeki sağlanan kredilerin büyüklüğü 51.6 milyar dolar. 2008 yılının ilk çeyreği itibariyle kısa vadeli döviz kredileri 15.9 milyar dolar olarak hesaplandı. Bu da şirketlerin kur değişiminden kazandığının bir göstergesi olarak tanımlanıyor.
Yurtdışından ise 87.2 milyar dolarlık kredi alındığı görülürken burada uzun vadeli kredilerin tercih edildiği görülüyor.
Şirketlerin ithalat borçları 15 milyar 145 milyon dolar olarak hesaplandı. Merkez, ithalat borçları için, "İthalatçı firmaların yaptıkları vadeli alışlardan doğan borçlar" tanımını yapıyor.
Kur riski 4’e katlandı
Şirketlerin kur riski 2003 sonundan bu yana yüzde 272 artış göstererek dörde katlandı. 2003 sonundan 2008 ilk çeyreğine kadar olan dönemde kur riski yüzde 272,9 artış gösterdi. Bu dönemde döviz varlıkları yüzde 160,9, yükümlülükleri ise yüzde 204,5 oranında arttı. İlk çeyrek itibariyle, 2003 sonuna göre, şirketlerin nakdi kredilerinde yüzde 214,2, yurtiçinden sağlanan kredilerinde yüzde 184,5, bankalardan aldıkları kredilerde yüzde 211,3 artış görüldü.
Bu haber toplam 4 defa okundu.
